Gwiazdozbiór: Mała Niedźwiedzica

Gwiazdozbiór: Mała Niedźwiedzica

Mała Niedźwiedzica jest gwiazdozbiorem półkuli północnej. Gwiazdozbiór ten jest okołobiegunowy względem bieguna północnego. Oznacza to, że jego gwiazdy znajdują się tak blisko bieguna niebieskiego, że oglądane z Berlina nigdy nie zachodzą. Gwiazdozbiór znajduje się tam zatem przez cały rok nad horyzontem. Mała Niedźwiedzica wygląda podobnie jak Wielki Wóz w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy. Z tego powodu gwiazdozbiór ten często nazywa się także Małym Wozem. Podczas gdy dyszel Wielkiego Wozu wygięty jest jednak w dół, jego dyszel wygina się ku górze.

Na końcu dyszla, czyli przy ogonie Małej Niedźwiedzicy, znajduje się α Ursae Minoris, lepiej znana jako Polaris lub Gwiazda Polarna. Gwiazda ta odgrywa szczególną rolę. Ze względu na położenie niemal dokładnie nad geograficznym biegunem północnym jest jedyną gwiazdą na półkuli północnej, która zawsze znajduje się w tym samym miejscu nieba. Leży niemal dokładnie nad osią Ziemi, wokół której Ziemia obraca się raz na 24 godziny. Gwiazda Polarna jako jedyna gwiazda, obok swojej południowej odpowiedniczki w gwiazdozbiorze Oktantu, nie uczestniczy w tym obrocie. Małym Wozem kierowali się w żegludze już Fenicjanie, ponieważ krąży on ciaśniej wokół bieguna niż Wielki Wóz i dlatego dokładniej wskazuje północ.

Z powodu chwiania się osi Ziemi (precesji) Gwiazda Polarna nie zachowa jednak tej szczególnej cechy na zawsze. Za nieco ponad tysiąc lat gwiazda „Errai” w gwiazdozbiorze Cefeusza będzie bliżej bieguna niebieskiego niż dzisiejsza Gwiazda Polarna, a najbliżej niego znajdzie się około 4000 roku. Za ok. 8000 lat rolę Gwiazdy Polarnej będzie zaś pełnić dla ludzi gwiazda „Deneb” w gwiazdozbiorze Łabędzia.

Mitologia

Kallisto była nimfą z orszaku bogini Artemidy, bogini łowów. Według greckiego podania Zeus pewnego dnia przybrał postać Artemidy, aby zbliżyć się do Kallisto. Kallisto nie przeczuwała niczego złego, dopóki Zeus nie pokazał swojego prawdziwego oblicza i nie zmusił jej do uległości. Kallisto zaszła w ciążę i za złamanie ślubu czystości złożonego Artemidzie została wygnana z orszaku. Gdy urodziła syna Arkasa, Hera, zdradzona małżonka Zeusa, nie mogła już dłużej powstrzymać zazdrości. Powaliła Kallisto na ziemię i zamieniła ją w niedźwiedzicę. Przez piętnaście lat Kallisto błąkała się po lesie w postaci niedźwiedzicy, aż pewnego dnia spotkała swojego syna Arkasa. Lecz Arkas, niczego nieświadomy, próbował zabić niedźwiedzicę. Zanim stało się coś jeszcze gorszego, wkroczył Zeus i zesłał trąbę powietrzną, która uniosła matkę i syna do nieba. Tam uwiecznił Kallisto w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy. Jej syna Arkasa niektóre późniejsze opowieści widzą w Małej Niedźwiedzicy, natomiast antyczne mity gwiezdne – w Wolarzu.