Gwiazdozbiór: Tukan

Gwiazdozbiór: Tukan

Tukan jest gwiazdozbiorem półkuli południowej. Gwiazdozbiór ten jest okołobiegunowy względem bieguna południowego. Oznacza to, że jego gwiazdy znajdują się tak blisko bieguna niebieskiego, że oglądane z Sydney nigdy nie zachodzą. Gwiazdozbiór znajduje się tam zatem przez cały rok nad horyzontem. Tukan jest najmniej rzucającym się w oczy ptakiem na niebie. Poza najjaśniejszą gwiazdą wszystkie jego gwiazdy należą do czwartej lub wyższej wielkości gwiazdowej i są ledwo widoczne na firmamencie. Gwiazdozbiór zawiera jednak dwa szczególne obiekty, które w optymalnych warunkach widać gołym okiem: Mały Obłok Magellana (NGC 292) i drugą co do jasności gromadę kulistą nieba, NGC 104. Mały Obłok Magellana nazwano na cześć portugalskiego żeglarza Ferdynanda Magellana, dzięki którego podróży dookoła świata stał się znany w Europie. Jest on galaktyką satelitarną naszej Drogi Mlecznej, nieregularną galaktyką karłowatą. Gromada kulista NGC 104 (kuliste skupisko ok. miliona gwiazd) świeci tak jasno, że pierwotnie uważano ją za gwiazdę i dlatego nazwano 47 Tucanae; pod tą nazwą jest znana do dziś. Wśród obserwatorów nieba uchodzi za najpiękniejszą gromadę gwiazd południowego firmamentu. W ośmiocalowym teleskopie zwierciadlanym ma niemal wielkość Księżyca.

Historia

Podczas gdy gwiazdozbiory półkuli północnej znane były już od starożytności i nawiązują do najróżniejszych mitologii, wiele gwiazdozbiorów półkuli południowej przez długi czas pozostawało bez nazwy. Zajęto się nimi dopiero w XVI wieku. W latach 1595–1597 holenderscy żeglarze Pieter Dirkszoon Keyser (starszy sternik) i Frederick de Houtman (brat kapitana) na zlecenie Petrusa Planciusa sporządzili podczas wyprawy mapę południowego firmamentu. Pod wpływem przeżyć z podróży do Indii Wschodnich nadali nazwy tuzinowi gwiazdozbiorów: Kameleon, Mucha, Ryba Latająca, Indianin, Żuraw, Ptak Rajski, Paw, Feniks, Złota Ryba, Wąż Wodny, Trójkąt Południowy i Tukan. Frederick de Houtman wpisał gwiazdozbiór w 1603 roku do swojego katalogu gwiazd jako „Den Indiaenschen Exster, op Indies Lang ghenaemt” (indyjska sroka), mając prawdopodobnie na myśli dzioborożca. Johannes Kepler (1571–1630) nazwał go później Anser Americanus (gęś amerykańska), jednak i ta nazwa się nie przyjęła. Ostateczną postać Tukan otrzymał dzięki holenderskiemu astronomowi Petrusowi Planciusowi (1552–1622), który przedstawił go już w 1598 roku na globusie nieba.