Metryczka
- Nazwa łacińska
- Octans (Oct)
- Najjaśniejsza gwiazda
- ν Octantis (ν Oct)
- Jasność względna
- 3,73 mag
- Katalog Hipparcos
- HIP 107089
- Powierzchnia
- 291 deg² (miejsce: 50 z 88)
- Rektascensja
- 0h 00m 00s do 24h 00m 00s
- Deklinacja
- -90° 00' 00'' do -74° 18' 14''
- Sąsiednie gwiazdozbiory
- Indianin, Paw, Ptak Rajski, Kameleon, Góra Stołowa, Wąż Wodny, Tukan
Widoczność
Gwiazdozbiór: Oktant
Oktant jest gwiazdozbiorem półkuli południowej. Gwiazdozbiór ten jest okołobiegunowy względem bieguna południowego. Oznacza to, że jego gwiazdy znajdują się tak blisko bieguna niebieskiego, że oglądane z Sydney nigdy nie zachodzą. Gwiazdozbiór znajduje się tam zatem przez cały rok nad horyzontem. Gwiazdozbiór ten jest południowym odpowiednikiem gwiazdozbioru Małej Niedźwiedzicy na półkuli północnej.
Południową Gwiazdą Polarną jest σ Octantis. Ze względu na bliskość bieguna południowego jest jedyną gwiazdą południowego nieba, która zawsze znajduje się w tym samym miejscu. Leży niemal dokładnie nad osią Ziemi, wokół której Ziemia obraca się raz na 24 godziny, i podobnie jak jej północny odpowiednik prawie nie uczestniczy w tym ruchu obrotowym. Gołym okiem można ją jednak dostrzec tylko w optymalnych warunkach, ponieważ świeci ponad dwadzieścia razy słabiej niż Gwiazda Polarna na półkuli północnej. Dlatego do wyznaczania bieguna południowego znacznie lepiej nadaje się gwiazdozbiór Krzyża.
Wskutek chwiania się osi Ziemi (precesji) σ Octantis nie zachowa jednak swojej wyjątkowej roli na zawsze. Za około 3000–7000 lat biegun przewędruje przez gwiazdozbiory Kila i Żagla. Wtedy także mieszkańcy półkuli południowej będą mieli gwiazdę polarną widoczną gołym okiem.
Historia
Francuski teolog Nicolas-Louis de Lacaille, który poświęcił życie astronomii, geodezji i matematyce, wprowadził 14 nowych gwiazdozbiorów półkuli południowej. W 1750 roku wyruszył w czteroletnią podróż na Przylądek Dobrej Nadziei, by m.in. obserwować gwiazdozbiory nieba południowego. Skatalogował przy tym prawie 10 000 gwiazd. Swoim nowym gwiazdozbiorom Nicolas-Louis de Lacaille nadawał przeważnie nazwy urządzeń technicznych. Tak powstały gwiazdozbiory Rzeźbiarz, Piec, Rylec, Pompa, Malarz, Mikroskop, Sieć, Oktant, Zegar, Kompas, Góra Stołowa, Luneta, Węgielnica i Cyrkiel. Ponadto podzielił wielki starożytny gwiazdozbiór Okręt Argo na trzy gwiazdozbiory: Kil, Rufę i Żagiel. Jego katalog gwiazd nieba południowego ukazał się w 1763 roku, rok po jego śmierci, pod tytułem „Coelum Australe Stelliferum”. Wspólną cechą jego 14 nowych gwiazdozbiorów jest to, że składają się ze stosunkowo słabych gwiazd.
Nicolas-Louis de Lacaille uwiecznił w Oktancie ważny przyrząd do pomiaru kątów, poprzednika sekstantu, również uwiecznionego na niebie. Żeglarze używali go do pomiaru wysokości kątowej gwiazd nad horyzontem, a tym samym – tak jak później sekstantu – do nawigacji i wyznaczania współrzędnych.
