Metryczka
- Nazwa łacińska
- Circinus (Cir)
- Najjaśniejsza gwiazda
- α Circini (α Cir)
- Jasność względna
- 3,18 mag
- Katalog Hipparcos
- HIP 71908
- Powierzchnia
- 93 deg² (miejsce: 85 z 88)
- Rektascensja
- 13h 38m 43s do 15h 30m 22s
- Deklinacja
- -70° 37' 28'' do -55° 26' 11''
- Sąsiednie gwiazdozbiory
- Wilk, Centaur, Mucha, Ptak Rajski, Trójkąt Południowy, Węgielnica
Widoczność
Gwiazdozbiór: Cyrkiel
Cyrkiel jest gwiazdozbiorem półkuli południowej. Gwiazdozbiór ten jest częściowo okołobiegunowy względem bieguna południowego. Oznacza to, że niektóre jego gwiazdy znajdują się tak blisko bieguna niebieskiego, że oglądane z Sydney nigdy nie zachodzą. Część gwiazdozbioru znajduje się tam zatem przez cały rok nad horyzontem.
Jest to czwarty najmniejszy gwiazdozbiór firmamentu; leży między przednimi kopytami Centaura a gwiazdozbiorem Trójkąta Południowego. Bliskość jasnych gwiazd α Centauri i β Centauri sprawia, że gwiazdozbiór Cyrkla wydaje się jeszcze mniej okazały. Zarazem jednak obie te gwiazdy są dobrym punktem orientacyjnym przy jego odnajdywaniu. W Cyrklu leży Galaktyka Cyrkla, odległa o około 13 mln lat świetlnych i będąca jedną z najbliższych galaktyk aktywnych. Ponieważ kryje się za pasmem Drogi Mlecznej, odkryto ją dopiero w 1977 roku.
Historia
Francuski teolog Nicolas-Louis de Lacaille, który poświęcił życie astronomii, geodezji i matematyce, wprowadził 14 nowych gwiazdozbiorów półkuli południowej. W 1750 roku wyruszył w czteroletnią podróż na Przylądek Dobrej Nadziei, by m.in. obserwować gwiazdozbiory nieba południowego. Skatalogował przy tym prawie 10 000 gwiazd. Swoim nowym gwiazdozbiorom Nicolas-Louis de Lacaille nadawał przeważnie nazwy urządzeń technicznych. Tak powstały gwiazdozbiory Rzeźbiarz, Piec, Rylec, Pompa, Malarz, Mikroskop, Sieć, Oktant, Zegar, Kompas, Góra Stołowa, Luneta, Węgielnica i Cyrkiel. Ponadto podzielił wielki starożytny gwiazdozbiór Okręt Argo na trzy gwiazdozbiory: Kil, Rufę i Żagiel. Jego katalog gwiazd nieba południowego ukazał się w 1763 roku, rok po jego śmierci, pod tytułem „Coelum Australe Stelliferum”. Wspólną cechą jego 14 nowych gwiazdozbiorów jest to, że składają się ze stosunkowo słabych gwiazd.
Cyrkiel już w średniowieczu był wysoko ceniony w geometrii, w pracach projektowych i w rozważaniach nad porządkiem kosmosu. Był też ważnym narzędziem dawnej żeglugi, służył bowiem do wyznaczania pozycji na pełnym morzu. Na firmamencie uwieczniono go lekko rozwartego.
