Metryczka
- Nazwa łacińska
- Cygnus (Cyg)
- Najjaśniejsza gwiazda
- Deneb (α Cyg)
- Jasność względna
- 1,25 mag
- Katalog Hipparcos
- HIP 102098
- Powierzchnia
- 804 deg² (miejsce: 16 z 88)
- Rektascensja
- 19h 07m 30s do 22h 03m 03s
- Deklinacja
- +27° 43' 57'' do +61° 21' 28''
- Sąsiednie gwiazdozbiory
- Cefeusz, Smok, Lutnia, Lis, Pegaz, Jaszczurka
Widoczność
Gwiazdozbiór: Łabędź
Łabędź jest gwiazdozbiorem półkuli północnej. Gwiazdozbiór ten jest częściowo okołobiegunowy względem bieguna północnego. Oznacza to, że niektóre jego gwiazdy znajdują się tak blisko bieguna niebieskiego, że oglądane z Berlina nigdy nie zachodzą. Część gwiazdozbioru znajduje się tam zatem przez cały rok nad horyzontem. Łabędzia często nazywa się też „Krzyżem Północy”. Jego najjaśniejszą gwiazdą jest α Cygni o arabskiej nazwie Deneb (ogon). Deneb należy wraz z Wegą, najjaśniejszą gwiazdą Lutni, i Altairem, najjaśniejszą gwiazdą Orła, do słynnego Trójkąta Letniego – prostego układu gwiazd na niebie północnym. Za około 8000 lat Deneb będzie Gwiazdą Polarną. Obecnie jest nią Polaris w gwiazdozbiorze Małej Niedźwiedzicy. Ponieważ znajduje się niemal dokładnie nad geograficznym biegunem północnym, jako jedyna gwiazda półkuli północnej pozostaje zawsze w tym samym miejscu nieba. Wskutek chwiania się osi Ziemi nie zachowa jednak tej szczególnej cechy na zawsze. Na szyi Łabędzia leży Cygnus X-1. Był to pierwszy obiekt, który astronomowie uznali za czarną dziurę. Ta czarna dziura o masie około 21 mas Słońca wysysa gaz z gwiazdy towarzyszącej.
Mitologia
W greckich legendach Zeus, ojciec bogów, przemienia się m.in. w łabędzia, by niepoznany zbliżać się do pięknych kobiet. Jedna z tych legend dotyczy bliźniąt Kastora i Polluksa. Ich matka Leda, królowa Sparty, uległa pewnego dnia urokowi Zeusa, który odwiedził ją pod postacią łabędzia. Tej samej nocy spała jednak także ze swoim mężem, królem Tyndareosem. Leda urodziła czworo dzieci: dwoje z Zeusa, a więc nieśmiertelnych, i dwoje z Tyndareosa. Polluks był synem Zeusa, a Kastor synem Tyndareosa. Nierozłączni bracia stali się znakomitymi wojownikami i razem przeżyli wiele bohaterskich przygód. W sporze z kuzynami Kastor zginął, po czym Polluks poprosił Zeusa, by pozwolił mu podzielić się nieśmiertelnością z bratem. Odtąd spędzali dni na przemian w Hadesie, świecie podziemnym, i na Olimpie, górze bogów. W nagrodę za braterską miłość obaj zostali umieszczeni na niebie, objęci na wieczność.
Inny przekaz opowiada o Faetonie, synu boga słońca Heliosa. Pożyczył on rydwan słoneczny swojego ojca, lecz przez jego brawurową jazdę rydwan wymknął się spod kontroli i Ziemi groziło spalenie. Zeus w ostatniej chwili zabił go piorunem, a Faeton runął do rzeki Erydan. Przyjaciel Faetona, król Kyknos, był tym bezgranicznie zasmucony i odtąd błąkał się strapiony po brzegach Erydanu. Bogowie w końcu się nad nim zlitowali i umieścili Kyknosa na niebie pod postacią łabędzia.
