Gwiazdozbiór: Wielki Pies

Gwiazdozbiór: Wielki Pies

Wielki Pies jest gwiazdozbiorem półkuli południowej. Jego pierś zdobi najjaśniejsza gwiazda nieba, α Canis Majoris, po grecku Syriusz (Palący). Jaśniej od niej świecą na niebie jedynie Słońce, Księżyc i niektóre planety.

Wielkiego Psa łatwo odnaleźć: trzy jasne gwiazdy Pasa Oriona wskazują w kierunku południowo-wschodnim prosto na Syriusza.

Mitologia

Wielki Pies od starożytności ma szczególne, choć różnie rozumiane znaczenie. Egipcjanie czcili Syriusza jako boginię Sopdet (gr. Sotis), która zlała się w jedno z Izydą. Według obecnej wiedzy nie widzieli oni w tych gwiazdach psa – dopiero Grecy i Rzymianie zrobili z nich Wielkiego Psa. W lipcu Sopdet zapowiadała wschodem Syriusza coroczny wylew Nilu, a tym samym koniec długiej suszy. Dla Greków wschód Syriusza oznaczał natomiast początek wielkich letnich upałów, w których ziemia wysychała. Rzymianie nazwali te najgorętsze dni roku od Psiej Gwiazdy „psimi dniami” (kanikułą). Dziś z powodu precesji osi Ziemi Syriusz wschodzi w naszych szerokościach geograficznych w porannym brzasku dopiero pod koniec sierpnia; na wieczornym niebie widać go przede wszystkim w miesiącach zimowych.

Wielki Pies pojawia się także w innych mitach greckich, na przykład w znanym micie o Zeusie i Europie. Zeus zakochał się w Europie, córce Agenora, króla Fenicji. Przybrał postać byka o przepięknej białej sierści i lśniących rogach i wmieszał się w stado jej ojca. Zachwycona Europa przystroiła byka kwiatami, a nawet usiadła mu na grzbiecie. Zeus pobiegł nad morze i przepłynął z nią na Kretę. Dopiero tam ukazał przestraszonej Europie swoją prawdziwą postać i obsypał ją niezliczonymi darami, wśród których był nieskończenie szybki i nieśmiertelny pies Lajlaps. Europa przekazała go w spadku swojemu synowi, a ten oddał go myśliwej Prokris. Gdy jej mąż Kefalos przypadkiem zabił ją podczas polowania, Lajlaps przeszedł w jego posiadanie. Kefalos zabrał go ze sobą do Teb, gdzie grasował drapieżny lis, którego nikt nie mógł schwytać. Tak oto pies, przed którym nic nie mogło umknąć, ścigał lisa, którego nie dało się złapać, a lis raz po raz wymykał mu się w ostatniej chwili. W końcu Zeus się zlitował, zamienił oba zwierzęta w kamień i umieścił Lajlapsa na niebie jako gwiazdozbiór Wielkiego Psa.