Gwiazdozbiór: Wielka Niedźwiedzica

Gwiazdozbiór: Wielka Niedźwiedzica

Wielka Niedźwiedzica jest gwiazdozbiorem półkuli północnej i trzecim co do wielkości gwiazdozbiorem nieba. Gwiazdozbiór ten jest częściowo okołobiegunowy względem bieguna północnego. Oznacza to, że niektóre jego gwiazdy znajdują się tak blisko bieguna niebieskiego, że oglądane z Berlina nigdy nie zachodzą. Część gwiazdozbioru znajduje się tam zatem przez cały rok nad horyzontem.

Bok i ogon niedźwiedzicy tworzy siedem gwiazd Wielkiego Wozu. W USA gwiazdy te znane są także jako Big Dipper (Wielka Chochla), a w Anglii jako Plough (Pług). Wielki Wóz nie jest osobnym gwiazdozbiorem, lecz dla astronomów jedynie częścią Wielkiej Niedźwiedzicy.

Gwiazda α Ursae Majoris nosi arabską nazwę Dubhe (niedźwiedź). Sąsiednia gwiazda β Ursae Majoris nosi arabską nazwę Merak (bok). Razem tworzą przednią część Wielkiego Wozu. Mają one zupełnie szczególne znaczenie: dzięki nim można łatwo odnaleźć Gwiazdę Polarną (najjaśniejszą gwiazdę gwiazdozbioru Małej Niedźwiedzicy), a tym samym północny biegun niebieski. Przedłużając wyobrażoną linię łączącą te dwie gwiazdy pięciokrotnie, dociera się niemal bezpośrednio do Gwiazdy Polarnej. Na tej wyobrażonej linii pomocniczej nie ma innych jasnych gwiazd.

Mitologia

Kallisto była nimfą z orszaku bogini Artemidy, bogini łowów. Według greckiego podania Zeus pewnego dnia przybrał postać Artemidy, aby zbliżyć się do Kallisto. Kallisto nie przeczuwała niczego złego, dopóki Zeus nie pokazał swojego prawdziwego oblicza i nie zmusił jej do uległości. Kallisto zaszła w ciążę i za złamanie ślubu czystości złożonego Artemidzie została wygnana z orszaku. Lecz dla Kallisto, pozostawionej samej ze swoją hańbą, miało być jeszcze gorzej. Gdy urodziła syna Arkasa, Hera, zdradzona małżonka Zeusa, nie mogła już dłużej powstrzymać zazdrości. Powaliła Kallisto na ziemię i zamieniła ją w niedźwiedzicę. Przez piętnaście lat Kallisto błąkała się po lesie w postaci niedźwiedzicy, aż pewnego dnia spotkała swojego syna Arkasa. Rozpoznała syna i chciała się do niego zbliżyć. Lecz Arkas, niczego nieświadomy, próbował zabić niedźwiedzicę. Zanim stało się coś jeszcze gorszego, wkroczył Zeus i zesłał trąbę powietrzną, która uniosła matkę i syna do nieba. Tam uwiecznił Kallisto w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy. Jej syna Arkasa niektóre późniejsze opowieści widzą w Małej Niedźwiedzicy, natomiast antyczne mity gwiezdne – w Wolarzu.